Ürün

Üretimde gerçek maliyet nasıl bulunur? Reçete, fire ve MRP

Satış fiyatını tahmini maliyetle vermek, kârı farkında olmadan kaybetmektir. Hammadde, işçilik ve genel gideri tek ürün üzerinde toplayan gerçek maliyet hesabını ve MRP'nin eksik malzemeyi nasıl önceden gösterdiğini anlatıyoruz.

Yazan VectONN Editör Ekibi 5 dk okuma

Bir atölyede ürünün satış fiyatı çoğunlukla "geçen yıl böyleydi, biraz zam yaptık" ile belirlenir. Hammadde fiyatı iki kez değişmiş, bir usta işten ayrılmış, yeni bir makine alınmış olabilir; ama fiyat eski mantıkla durur. Sonuç: iyi satan ürün, aslında zarar ettiriyor olabilir. Gerçek maliyet, ürünün üretimi için harcanan her şeyin kayıtlı toplamıdır ve doğru fiyatın tek sağlam zeminidir. Bu yazıda gerçek maliyetin nasıl hesaplandığını ve MRP ile (malzeme ihtiyaç planlaması) eksik hammaddenin üretim durmadan nasıl görüldüğünü anlatıyoruz.

Gerçek maliyetin üç bileşeni

  1. Hammadde: reçetedeki malzemelerin miktarı ve birim maliyeti.
  2. İşçilik: ürünün üretildiği iş istasyonlarında harcanan süre ve saat ücreti.
  3. Genel gider: kira, enerji, makine amortismanı, yardımcı personel gibi doğrudan ürüne yazılamayan giderlerin paylaştırılan kısmı.

Çok seviyeli üründe maliyet, alttan üste doğru toplanır: önce yarı mamul (örneğin çekmece kutusu) maliyetlenir, sonra bu maliyet ana ürüne eklenir. Buna maliyetin "yuvarlanması" denir (roll-up).

Reçete: maliyetin başlangıcı

Hammadde maliyeti için önce reçete gerekir: bir birim ürün için hangi malzemeden ne kadar harcanıyor? Çok seviyeli bir reçetede ana ürün yarı mamullerden, yarı mamuller hammaddelerden oluşur. Varyantlar (renk, boyut) aynı reçetenin üzerinde durur. Reçetenin güncel olması şarttır; ustanın zamanla değiştirdiği gramaj reçeteye yansımadıysa, teorik maliyet ile gerçek maliyet birbirinden kopar.

Fire: maliyeti sessizce şişiren kalem

Fire, üretim sırasında kayıp olan malzemedir. Reçetede 10 kg yazıyorsa ve gerçekte 10,8 kg harcanıyorsa, aradaki 0,8 kg firedir ve maliyete girmelidir. Fireyi iş emri bazında kayda geçirmek, hangi ürünün, hangi iş istasyonunun ve hangi vardiyanın ne kadar fire verdiğini gösterir. Fire kayıt altında değilse, ürünün maliyeti sürekli olduğundan düşük hesaplanır ve aradaki fark sayım gününde "kayıp stok" olarak ortaya çıkar. Üretim, satış ve satınalma aynı stoğu güncellediğinde, fire kayda geçtiği anda stok da doğru düşer.

Örnek: bir ürünün maliyeti

Varsayımsal bir ahşap sehpa için bir birimlik maliyet:

KalemHesapTutar
Ahşap (reçete: 6 kg, fire %8)6 x 1,08 x 55 TL/kg356,40 TL
Ayak ve bağlantı seti1 set120,00 TL
Vernik ve boya0,4 L x 300 TL/L120,00 TL
İşçilik: kesim, montaj, boya3,5 saat x 250 TL/saat875,00 TL
Genel gider payı3,5 saat x 90 TL/saat315,00 TL
Gerçek maliyet1.786,40 TL

Hesaba işçilik ve genel gider girmemiş bir işletme, bu sehpanın maliyetini 596,40 TL (malzeme) sanabilir ve 900 TL'ye satmayı kârlı görebilir. Gerçek maliyet 1.786,40 TL olduğuna göre, 900 TL'lik satışın her adedi 886,40 TL zarar yazar. Fiyatı gerçek maliyetten türetmenin değeri tam burada ortaya çıkıyor.

İş emri ve rota: maliyetin kayıtlı hâli

İş emri, bir üretim işinin başlangıcı ve bitişidir: hangi ürün, kaç adet, hangi reçeteyle. Rota, ürünün hangi iş istasyonlarından, hangi sırayla geçeceğini tanımlar. Atölyede üretim bildirimi yapıldığında (şu istasyonda şu kadar süre, şu kadar adet), işçilik ve fire kayıt altına alınır. Maliyet hesabı bu kayıtlardan beslenir; elle girilmiş tahmini süreler ile gerçek süreler arasındaki fark, hesabı değiştirir. Atölyede ne yapıldığının kayıtta olmaması, gerçek maliyetin hesaplanamaması demektir.

MRP: eksik malzemeyi üretim durmadan görmek

Malzeme ihtiyaç planlaması (MRP), açık siparişlerin ve iş emirlerinin ihtiyaç duyduğu malzemeyi hesaplar, mevcut stok ve gelen satınalma siparişleriyle karşılaştırır ve eksiği bildirir. Üç soru cevaplar: ne gerekiyor, ne var, ne eksik. Eksik malzeme için satınalma talebi kendiliğinden açılabilir. Atölyede en pahalı gecikme, üretimin ortasında hammaddenin bittiğini fark etmektir; makine ve işçi bekler, teslim tarihi kayar.

Basit bir MRP hesabı

20 adet sehpa siparişi geldi. Her sehpa 6 kg ahşap ve 1 set ayak gerektiriyor. İhtiyaç: 120 kg ahşap ve 20 set. Depoda 70 kg ahşap ve 25 set var; satınalma siparişi olarak 30 kg ahşap yolda. Eksik ahşap: 120 - 70 - 30 = 20 kg. Fire payıyla birlikte (%8) biraz daha fazlası gerekebilir: 20 kg yerine yaklaşık 29,6 kg (120 x 1,08 - 70 - 30). MRP bu hesabı siparişler çoğaldığında yüzlerce kalem için yapar ve sizin yerinize eksik kalemleri listeler. Ayak seti için eksik yok: 25 set depoda, 20 set gerekiyor.

Maliyeti kontrol edin: tahmin ile gerçek

Gerçek maliyet hesabı kurulduktan sonra ilk iş, son üç ayın en çok satan beş ürünü için eski tahmini maliyetle yeni gerçek maliyeti yan yana koymaktır. Çoğu işletmede bu karşılaştırma bir sürpriz çıkarır: bazı ürünlerin kâr payı sanıldığından yüksek, bazılarının ise çok düşüktür. Kâr payı düşük çıkan ürünün fiyatını güncellemek, ya da üretim yöntemini gözden geçirmek, gerçek maliyetin ilk somut faydasıdır. Karşılaştırmayı her çeyrekte tekrarlamak, hammadde fiyatındaki sapmaları erken yakalamanızı sağlar.

Küçük bir atölye nereden başlamalı?

Bütün ürünlerin reçetesini aynı anda çıkarmaya çalışmayın. En çok satan beş ürünle başlayın; her birinin malzemesini tartın, işlem sürelerini kronometreyle ölçün ve fireyi bir hafta boyunca kayıt altına alın. Bu beş ürün çoğu işletmede cironun büyük kısmını oluşturur. Sonraki aşamada MRP'yi bu ürünler için çalıştırın; eksik malzeme listesi ilk gün ne kadar işe yaradığını gösterecektir.

Maliyet ve muhasebe ilişkisi

Üretim maliyeti ay sonunda muhasebeye aktarılırken, hammadde, işçilik ve genel gider ilgili hesaplara dağılır. Bunun elle yapılması günler sürer; üretim kayıtlarından kendiliğinden fişin oluşması ay sonu kapanışını kısaltır. Maliyet muhasebesinin, gerçek stok ve üretim kayıtlarıyla çalışması aynı zamanda denetim açısından da güvenilir bir iz bırakır.

Maliyeti kimler izlemeli?

Gerçek maliyet raporu yalnız muhasebecinin işi değildir. Satış ekibi fiyat verirken, üretim şefi fire hedefi koyarken, satınalma tedarikçi seçerken bu rakama bakmalıdır. Aylık düzenli bir toplantıda en çok satan on ürünün maliyetinin ve kâr payının gözden geçirilmesi, hammadde fiyatındaki değişimlerin fiyat listesine zamanında yansımasını sağlar. Maliyeti sadece ay sonunda gören bir işletme, zararı iki ay sonra öğrenir.

VectONN'da üretim ve MRP

VectONN'da çok seviyeli reçete ve varyantla ürün ağacı tanımlanır; iş emri, rota ve iş istasyonuyla atölyede ne yapıldığı kayıt altına alınır. MRP eksik hammaddeyi önceden gösterir ve satınalma talebini kendiliğinden açabilir. Hammadde, işçilik ve genel gider çok seviyeli olarak ürünün maliyetine yuvarlanır, fire kayda geçer ve üretim maliyeti muhasebe fişine kendiliğinden döner. Ayrıntılar için Üretim ve MRP sayfasına ve Üretim ve İmalat çözümüne bakabilirsiniz.

Etiketler üretimMRPmaliyetreçete

Yazan VectONN Editör Ekibi Ürün ve mevzuat ekibi
Blog

İlgili yazılar

Blog

Kendi işletmenizde deneyin

Kısa bir demoda yazıdaki akışı VectONN içinde birlikte görelim.