Sektör

Akaryakıt istasyonunda vardiya kapanışı ve satış, tahsilat, tank mutabakatı

Vardiya sonunda tabanca endeksi, kasa tahsilatı ve tank hareketi birbirini tutmalı. Üç rakamı yan yana koyup farkın nerede çıktığını bulmanın yolunu, örnek hesapla anlatıyoruz.

Yazan VectONN Editör Ekibi 5 dk okuma

Sabah 06.00 vardiya devri. Gece pompacısı kasayı teslim ediyor, gündüz pompacısı sayıyor ve 500 TL eksik çıkıyor. Kimin kasasında, hangi satışta, hangi tabancada oldu? Akaryakıt istasyonunda sorunun cevabı çoğu zaman üç rakamın karşılaştırılmasında saklıdır: tabancalardan ne kadar yakıt çıktığı, bunun karşılığında ne kadar tahsilat yapıldığı ve tanktan ne kadar yakıt eksildiği. Bu yazıda bir vardiyayı kapatırken bu üç rakamı nasıl eşleştireceğinizi, örnek bir hesapla anlatıyoruz. Rakamlar varsayımsaldır.

İstasyonun fiziki düzeni önce tanımlanır

Mutabakat, düzenin doğru tanımlanmasına dayanır. İstasyonda pompalar, her pompada tabancalar ve her tabancanın beslendiği tank vardır. Hangi tabancanın hangi tanktan çektiği programda kayıtlı değilse, tankın eksilmesi ile tabancanın sattığı litreyi karşılaştırmak mümkün olmaz. İlk kurulumda şunları tanımlayın: pompa ve tabanca listesi, her tabancanın yakıt cinsi, her tabancanın bağlı olduğu tank ve her tankın kapasitesi.

Vardiya kapanışının üç ayağı

  1. Satış: Her tabancanın vardiya başındaki ve sonundaki endeks (sayaç) okuması. Fark, o tabancadan çıkan litredir.
  2. Tahsilat: Nakit, kredi kartı, veresiye ve filo kartı toplamı.
  3. Tank: Vardiya başı stok, vardiya içindeki yakıt teslimi ve vardiya sonu stok.

Satışın tutarı, litre ile o andaki yakıt fiyatının çarpımıdır. Tahsilat toplamı bu tutara eşit olmalı. Tank hareketi ise litre cinsinden satışa eşit olmalı. İki karşılaştırma yapılır: satış ile tahsilat arasında tutar, satış ile tank arasında litre.

Örnek: bir vardiyanın kapanışı

Varsayım: benzin 50 TL/L, motorin 52 TL/L. İstasyonda iki pompacı çalışıyor: A pompacısı 1. tabanca (benzin) ve 3. tabanca (motorin), B pompacısı 2. tabanca (benzin).

TabancaAçılış endeksiKapanış endeksiSatış (litre)Tutar
1 (benzin)1.245.3001.246.02072036.000 TL
2 (benzin)842.110842.69058029.000 TL
3 (motorin)2.310.4002.312.0501.65085.800 TL
Toplam2.950150.800 TL

Pompacı bazında beklenen tutar: A için 36.000 + 85.800 = 121.800 TL, B için 29.000 TL. Tahsilat ise A'da 121.300 TL, B'de 29.000 TL. Toplamda 150.300 TL tahsil edilmiş, fark 500 TL eksik ve eksik A pompacısının kasasında. Bu bilgi, ilk dakikada size aramanız gereken kişiyi ve tabancayı söyler.

Tank hareketi ile satışı karşılaştırın

Benzin tankı için: açılış stoku 18.400 L, vardiyada gelen yakıt 10.000 L, kapanış stoku 27.088 L. Tankın eksilmesi: 18.400 + 10.000 - 27.088 = 1.312 L. Aynı yakıttan iki tabancanın sattığı 720 + 580 = 1.300 L. Fark 12 L, yani satışın yaklaşık %0,9'u.

Bu fark ölçüm hatasından, sıcaklık nedeniyle hacim değişiminden ya da bir tabancanın ayarından kaynaklanabilir. Kabul edilebilir farkın ne olduğunu işletme kendisi belirler; ama fark iki gün üst üste aynı yönde büyüyorsa, bir şey vardır.

Fark çıktığında nerede aranır?

BelirtiMuhtemel sebep
Satış ile tahsilat arasında tutar farkı, tank tutuyorKasa eksiği, hatalı kart ya da veresiye kaydı, fiyat değişikliği saatinde karışıklık
Satış ile tank arasında litre farkı, tahsilat tutuyorTank ölçüm hatası, teslimat kaydında yanlış litre, tabanca ayarı
Her ikisinde fark varEndeks okuma hatası ya da kayıtsız satış
Fark hep aynı pompacıdaPompacı ile birlikte inceleme gerekir
Fark hep aynı tabancadaTabanca sayacı ya da kalibrasyonu

Vardiya devri ve fiyat değişimi

Devir teslim, farkın kimin üzerinde kalacağını belirleyen andır; bu yüzden kısa bir kontrol listesiyle yapılması iyidir:

  1. Giden pompacı kasasını sayar, gelen pompacı ve vardiya sorumlusu aynı anda orada bulunur.
  2. Her tabancanın kapanış endeksi okunur ve bir sonraki vardiyanın açılış endeksi olarak kaydedilir.
  3. Açık veresiye ve filo kartı fişleri tek tek sayılır.
  4. Arızalı ya da sayacı şüpheli tabanca varsa vardiya devrine yazılır.
  5. Tank seviyesi okunur; yakıt teslimi vardiya içinde olduysa irsaliye ile litre eşlenir.

Endeks, bir sonraki vardiyanın başlangıcı olduğu için iki vardiya arasında boşluk ya da çakışma kalmamalıdır; aksi hâlde aradaki litre kimsenin değildir.

Vardiya ortasında fiyat değişirse

Yakıt fiyatı gün içinde değişir; saat 14.00'te zam geldiğinde 13.59'daki satış eski fiyatla, 14.01'deki satış yeni fiyatla hesaplanmalıdır. Fiyatı elle güncelleyen bir istasyonda, vardiyadaki tutar farkının yarısı bu geçişten doğar. Yakıt cinsi ve fiyatın tarihli tutulması, geçmiş vardiyaların kendi fiyatıyla hesaplanmasını sağlar; bugün yaptığınız fiyat değişikliği dünün vardiya raporunu etkilememelidir.

Günlük fark değil, haftalık eğilim

Bir günlük 12 litrelik fark çoğu zaman gürültüdür. Asıl işe yarayan, farkın birkaç haftalık eğilimine bakmaktır: aynı tankta her gün aynı yönde ve büyüyen bir fark varsa tank ya da tabanca kalibrasyonunu kontrol etmenin zamanı gelmiştir. Aynı pompacıda her hafta kasa eksiği çıkıyorsa, bu bir sistem sorunu değil, bir kişi ve süreç sorunudur. Mutabakat raporlarını bir tabloda üst üste koyarsanız, bu iki ayrım kendiliğinden ortaya çıkar.

Filo, belge ve market

Kurumsal müşteriye yakıt veresiye veriyorsanız, her müşteri için bir limit ve vade tanımlı olmalı; ekstre aylık ya da dönemsel çıkmalı. Satış ile tahsilat mutabakatında veresiye satış, tahsilat gibi görünmez ama kayıt altında olmalıdır; aksi hâlde vardiya sonunda "eksik kasa" diye görünür. Tahsilat takibi ayrı bir cari hesap işidir ve aynı programda yürümesi, tahsilat gecikmesini erken görmenizi sağlar.

Belge tarafı: e-Fatura ve e-İrsaliye

Gelir İdaresi Başkanlığı'nın 509 Sıra No'lu Vergi Usul Kanunu Genel Tebliği'ne göre ÖTV (I) sayılı listedeki mallar nedeniyle EPDK'dan lisans alanlar (bayilik lisansı dahil) hem e-Fatura hem e-İrsaliye uygulamasına geçmek zorundadır. Yani lisanslı bir akaryakıt istasyonu için elektronik belge, tercih değil yükümlülüktür. Kurumsal müşteriye kesilen fatura ve yakıt alımındaki irsaliye, programda aynı kayıtlardan çıkmalıdır; elle ikinci bir giriş, mutabakatta ikinci bir fark kaynağıdır.

Marketle birlikte

İstasyon marketi olan işletmede yakıt ve market satışı aynı kasadan geçer. Vardiya kapanışında market satışının yakıt satışından ayrı gösterilmesi ve her ikisinin aynı stok ve kasa içinde izlenmesi gerekir. Aksi hâlde yakıt tutarı tutuyor ama marketten 300 TL fark çıkıyor diye ikinci bir sayım yapılır.

VectONN'da akaryakıt istasyonu

VectONN'da istasyonun fiziki düzeni bir kez tanımlanır: her tabanca hangi tanktan beslendiğini bilir. Vardiya listesi ve pompacı bazında satış ile kasa takibi vardır; vardiya devrinde fark anında görünür. Satış, tahsilat ve tank hareketi karşılaştırılır ve mutabakat analizi farkın nerede olduğunu gösterir. Yakıt cinsi ve fiyat değişiklikleri tarihli tutulduğundan geçmiş vardiyalar kendi fiyatıyla hesaplanır. Kurumsal müşteri limiti, veresiye ve ekstre ile tahsilat takibi tek yerde yapılır; istasyon marketi aynı stok ve kasada çalışır, istasyon özet panosu bütün tabloyu tek ekranda verir. Ayrıntı için Akaryakıt İstasyonu sayfasına bakabilirsiniz.

Kaynak (belge zorunluluğu): Gelir İdaresi Başkanlığı, 509 Sıra No'lu Vergi Usul Kanunu Genel Tebliği, IV.1.4 ve IV.3.5 bölümleri (gib.gov.tr).

Etiketler akaryakıtvardiyamutabakattank

Yazan VectONN Editör Ekibi Ürün ve mevzuat ekibi
Blog

İlgili yazılar

Blog

Kendi işletmenizde deneyin

Kısa bir demoda yazıdaki akışı VectONN içinde birlikte görelim.