Bir ağabey-kardeş aynı adreste iki şirket işletiyor: biri ticaret, diğeri imalat. Ticaret şirketinden imalat şirketine mal satılıyor. Üçüncü bir şube yeni açıldı. Muhasebeci üç ayrı program kullanıyor; ay sonunda üçünün çıktısını bir Excel dosyasında topluyor ve şirketler arası alacak-borç eşleşmiyor. Çok firmalı ya da çok şubeli işletmelerde zorluk işlerin çokluğu değil, bilginin dağınıklığıdır. Bu yazıda birden fazla şirket ve şubeyi yönetirken karşılaşılan üç temel soruyu ve cevap yollarını anlatıyoruz.
Firma ile şube arasındaki fark
İki kavram sık karıştırılır, ama farkları temeldir. Firma (tüzel kişi) kendi vergi numarası, kendi muhasebesi, kendi defterleri ve kendi beyannameleriyle ayrı bir mükelleftir. Şube aynı firmanın farklı bir lokasyonudur; aynı muhasebe ve vergi numarası altında çalışır, ama kendi kasası, stoğu ve satışı olabilir. İki şirketin birbiriyle yaptığı satış gerçek bir satıştır, fatura gerektirir ve iki tarafın muhasebesinde ayrı kayıtlanır. İki şube arasındaki mal hareketi ise bir transferdir ve genellikle fatura gerektirmez.
Firma verisi karışmasın ve şirketler arası işlemler
İki şirketin müşteri, stok ve muhasebe kaydı bir arada tutulursa, bir şirketin faturası öbürünün defterine girebilir. Bu, beyanname ve denetim açısından ciddi bir risktir. Her firmanın kaydının ayrı tutulması, bir firmanın kullanıcısının yanlışlıkla diğerinin kaydına erişememesi anlamına gelir. Yetkilendirme de firma bazında verilmelidir: ticaret şirketinin muhasebecisi imalat şirketini görmemelidir; grup yöneticisi ise ikisini birden görmelidir.
Soru 2: Şirketler arası işlemler
Grup şirketlerinde en çok karışan konu, şirketler arası alacak ve borçtur. Ticaret şirketi imalat şirketine 500.000 TL'lik mal sattığında, birinde alacak, diğerinde borç doğar. İki taraf farklı programlarda kayıtlıysa, bu iki kaydın birbirini tutması elle kontrol edilir ve çoğu zaman tutmaz. Tek sistemde, her iki şirketin carisinde birbirleri müşteri ve tedarikçi olarak tanımlıdır; satış faturası bir tarafta satış, diğer tarafta alış olarak oluşur ve bakiyelerin eşleşmesi görünür olur. Konsolide raporlamada, şirketler arası bu kayıtların hesaptan çıkarılması gerekir; aksi hâlde grup cirosu olduğundan yüksek görünür.
Örnek: iki şirket ve bir şube
Varsayımsal bir grup: A Ticaret, B İmalat ve A Ticaret'in Ankara şubesi. Bu ay A Ticaret, B İmalat'a 500.000 TL'lik hammadde sattı; B İmalat bunu işleyip 900.000 TL'lik ürünü dış müşterilere sattı; A Ticaret ayrıca dış müşterilere 1.200.000 TL'lik satış yaptı. Ankara şubesi, A Ticaret'in bu satışlarının 300.000 TL'sini yaptı.
- A Ticaret'in cirosu: 500.000 + 1.200.000 = 1.700.000 TL (Ankara şubesi bunun içinde 300.000 TL).
- B İmalat'ın cirosu: 900.000 TL.
- Toplam: 2.600.000 TL. Ama şirketler arası 500.000 TL'lik satış gruba dışarıdan gelen bir gelir değildir; konsolide ciro 2.100.000 TL'dir.
Şirketler arası işlem düşülmeden bakan genel müdür, grubun cirosunu 500.000 TL fazla görür. Bu fark, raporlamada kolayca gözden kaçan ama kararı bozan bir farktır.
Beyanname ve defter: her firma ayrı mükelleftir. Gruptaki her şirketin kendi KDV, muhtasar ve geçici vergi beyannamesi, kendi defterleri ve kendi e-Fatura mühürü vardır. Tek bir sistem kullanmak, bu ayrımı ortadan kaldırmaz; her firmanın kaydı kendi içinde bütün olmalı ve bir firmanın faturası diğerinin KDV dönemine karışmamalıdır. Muhasebeciniz birden fazla firmanın mali müşaviriyse, hangi firmanın dönemini kapattığı ve hangisinin açık kaldığı ekranda net görünmelidir. Aksi hâlde yanlış firmaya girilen tek bir fatura, iki beyannamede hatalı rakam demektir.
Şubeler, tek giriş ve toplu rapor
Şube açmak, stok ve kasa yönetimini katlar. Her şubenin stoğu ayrı izlenmeli, şubeler arası transfer kayıtlı olmalı, her şubenin kasası ayrı kapanmalıdır. Merkezde toplu bir bakış ve şubede kendi detayı: hem şube müdürü hem genel merkez ihtiyaçlarına cevap verir. Şubeler arası transferin iki hareketle (çıkış ve giriş) kaydedilmesi ve yoldaki malın ayrı izlenmesi, şube stoğunun doğru olmasını sağlar; ayrıntılar için çok depolu stok yazımıza bakabilirsiniz.
Tek girişten çoklu firma
Üç şirketi yöneten bir yönetici, her firma için ayrı bir kullanıcı adı ve şifre hatırlamak zorunda kalırsa, kısa sürede firmalar arası geçiş bir engele dönüşür. Tek girişle, yetkisi olduğu firmalar arasında geçiş yapabilmek, doğru firmada doğru işlemi yapma riskini de azaltır: ekranın üstünde hangi firmada olduğunuzu görmek, yanlış firmaya fatura girmenin önüne geçer. Yetkinin firma bazında verilmesi, bir muhasebecinin yalnızca kendi firmasını görmesini sağlar.
Toplu rapor: grup olarak nasıl bir durumdayız?
Grup yöneticisi her sabah üç şirketin ayrı ayrı raporlarına bakmak istemez; toplu bir görünüm ister: toplam ciro, toplam nakit, toplam alacak. Ama toplu rapor üç raporun toplamı değildir; şirketler arası işlemlerin düşülmesi gerekir. Konsolide rapor ile firma bazlı rapor birlikte erişilebilir olmalı: toplamı görür, sonra bir firmaya inip ayrıntıya bakarsınız. Raporun güncel olması, ay sonunu beklemeden grubun durumunu görmek anlamına gelir.
Çok firmalı yapı kurarken kontrol listesi
| Konu | Kontrol |
|---|---|
| Veri ayrımı | Her firmanın kaydı ayrı mı, firmalar arası karışma riski var mı? |
| Yetki | Kullanıcı yalnız yetkili olduğu firmayı görüyor mu? |
| Cari | Grup şirketleri birbirinin carisi olarak tanımlı mı? |
| Şube stoğu | Şubeler arası transfer iki hareketle kayıtlı mı? |
| Kasa | Her şubenin kasası ayrı kapanıyor mu? |
| Rapor | Firma bazlı ve toplu rapor tek yerden alınıyor mu? |
| Giriş | Birden fazla firma için tek girişle geçiş mümkün mü? |
Sektörel çeşitlilik: farklı iş kolları aynı çatıda
Bir grup içinde bir şirket restoran, diğeri imalat, üçüncüsü toptan ticaret yapabilir. Her biri farklı modüllere ihtiyaç duyar: restoran adisyon ve reçete, imalat reçete ve MRP, toptan çok depo ve risk limiti. İyi bir yapıda her firma yalnızca ihtiyaç duyduğu modülleri kullanır, ama hepsi aynı sistemin parçasıdır; ihtiyacı olmayan firmaya gereksiz modül açılmaz. Lisanslama da firma bazında olabilmeli: ihtiyaç duyulmayan modül için ödeme yapmak istemezsiniz.
Büyürken geçişten kaçınmak
İkinci şirket ya da şube açıldığında programı değiştirmek zorunda kalmak, en pahalı büyüme maliyetlerinden biridir. Bu yüzden program seçerken bugünkü ihtiyaç kadar yarının ihtiyacına da bakın: yeni şube eklemenin ve yeni firma tanımlamanın ne kadar sürdüğünü, bunun ek bir kurulum gerektirip gerektirmediğini sorun.
VectONN'da çok firmalı yönetim
VectONN'da her firma kendi veritabanında tutulur; kayıtlar karışmaz. Bütün şirketlerinizi tek girişte yönetir ve konsolide raporu tek tıkla alırsınız. Çok depolu stokta depolar ve şubeler arası transfer, seri ve parti takibiyle birlikte yürür; toptan ve çok şubeli işte her şubenin stoğu her an görünür. Mobilde PatrONN, birden fazla şirket ya da şubeniz olduğunda hepsini tek uygulamada gösterir ve kapsamı üstteki seçiciden değiştirirsiniz. Sektörünüze göre hazır çözümler için Neden VectONN sayfasına bakabilirsiniz.
Etiketler çok firmaçok şubekonsolide raporgrup şirketi