Rehber

Stok takip programı ile sayım farkı nasıl azaltılır?

Sayım farkı çoğu zaman sayımın değil, yıl boyu tutulan kayıtların sorunudur. Depo hareketlerini, seri ve parti takibini, kritik stok uyarısını ve döngüsel sayımı kullanarak farkı nasıl küçülteceğinizi anlatıyoruz.

Yazan VectONN Editör Ekibi 5 dk okuma

Yıl sonu sayımı bitti, program 1.240 ürün gösteriyor, sayım 1.198 çıktı. Aradaki 42 adet nerede? Çalınma mı, yanlış giriş mi, kaydı yapılmamış satış mı? Çoğu işletme bu soruyu sayım gününde sorar, ama cevap aylar önce verilmiştir: stok hareketlerinin nasıl kaydedildiğinde saklıdır. Bu yazıda sayım farkının nereden geldiğini, bunu bir stok takip programıyla nasıl küçülteceğinizi ve sayımı nasıl bir yıllık kâbus olmaktan çıkaracağınızı anlatıyoruz.

Sayım farkı nereden gelir?

Fark, çoğu zaman beş sebepten birinden çıkar:

  1. Kaydı yapılmamış çıkış. Müşteri tezgâhtan malı aldı, fatura sonra kesilecekti, kesilmedi ya da farklı bir ürün koduyla kesildi.
  2. Yanlış ürün koduyla giriş ya da çıkış. Aynı ürünün iki kartı var, biri girişte biri satışta kullanılıyor; bir kart artıda, diğeri eksiye düşüyor.
  3. Birim karışıklığı. Koli ile adet, kilo ile gram birbirine karışıyor.
  4. Kaydedilmemiş fire ve kayıp. Son kullanma tarihi geçen, kırılan ya da hasarlı ürün stoktan düşülmüyor.
  5. Transfer kaydının eksik kalması. Depodan şubeye giden mal, şubede girişi yapılmadan eksikte kalıyor.

Beş sebebin dördü kayıt disiplini, biri hırsızlıktır. Bu yüzden sayım farkını azaltmanın yolu, sayımı sıklaştırmaktan önce kaydı doğru yapmaktır.

Her hareket anında ve kaynağında kaydedilmeli

Stok hareketi, mal depodan fiilen çıktığı anda kaydedilmelidir. Satış, irsaliye ya da fatura olarak kayıtlı olan her çıkış kendiliğinden stoktan düşmelidir; kullanıcıdan ayrıca "stoğu düş" demesi beklenen bir sistem, er geç düşürülmeyen bir kayıt üretir. Aynı şekilde alış faturası ve mal kabulle gelen mal, kayıtlı olarak stoğa girer. Stok hareketlerinin, satış, üretim ve satınalma ile aynı stoğu aynı anda güncellemesi, bu yüzden tek veritabanının en somut faydasıdır.

Seri, parti ve kritik stok seviyesi

Bazı ürünlerde adet yetmez; hangi parti, hangi seri numarası, hangi son kullanma tarihi olduğu da önemlidir. Gıda, ilaç, kozmetik ve elektronikte bu bilgi, iade ve geri çağırmada hayat kurtarır. Seri takibinde bir cihaz satıldığında hangi seri numarasının hangi müşteriye gittiği kayıtlıdır; parti takibinde bozuk bir partiden gelen ürünün hangi müşterilere satıldığı saniyeler içinde bulunur. Son kullanma tarihine yaklaşan ürünlerin listesi, fire olmadan satışa yönlendirme imkânı verir.

Kritik stok seviyesi ve uyarı

Her ürün için bir minimum seviye tanımlanırsa, stok bu seviyenin altına indiğinde sistem uyarı verir. Daha iyisi, satınalma talebini kendiliğinden açar. Kritik seviyeyi hesaplarken iki şeye bakın: günlük ortalama satış ve tedarikçinin teslim süresi. Günde 10 adet satılan, tedarikçisi 5 günde getiren bir üründe minimum seviye en az 50 adet olmalıdır; üstüne güvenlik payı koyarsınız. Rafı boş bırakmamak, hem satış hem sayım farkı açısından önemlidir: boş rafı doldurmak için yapılan acele giriş çoğu zaman yanlış kodla yapılır.

Sayımı yılda bir değil, döngüsel yapın

Yılda bir kez tüm depoyu saymak, iki gün çalışmayı durdurmak ve geçen on iki ayın hatasını bir anda görmek demektir. Döngüsel sayımda ise depo bölümlere ayrılır ve her hafta bir bölüm sayılır. Örneğin 12 raf bölümü olan bir depoda her hafta bir bölüm, yılda dört kez sayılır. Çok değerli ve çok hareketli ürünler (A grubu) daha sık, az hareketli ürünler daha seyrek sayılır. Sayım farkı küçük ve yeni olduğunda sebebi hatırlamak kolaydır: "Geçen salı bu ürünü şubeye göndermiştik" cümlesi, bir yıl sonra kimsenin hatırlamayacağı bir cümledir.

Her fark kayıp değildir. Sayım farkı çıktığında ilk tepki genellikle "birileri çalıyor" olur; oysa farkın büyük kısmı kayıt hatasıdır. Bir ürünün iki kartı olması, birimin koli yerine adet girilmesi ya da kesilmemiş bir irsaliye, rafta mal olduğu hâlde programda eksik gösterir. Bu yüzden fark raporunu çalışanla paylaşmadan önce önce kartları, birimleri ve bekleyen belgeleri kontrol edin. Suçlama ile başlayan bir sayım, çalışanların farkı saklamasına yol açar; amaç sebebi bulmaksa, çalışanların hatayı bildirmesinden korkmaması gerekir.

Sayım yaparken izlenecek adımlar

  1. Sayımdan önce bekleyen belgeleri (kesilmemiş irsaliye, girilmemiş alış, bekleyen transfer) kapatın.
  2. Sayım listesini ürün adı ve barkodla birlikte hazırlayın; sayan kişiye programdaki miktarı göstermeyin (kör sayım).
  3. Fark çıkan ürünleri tekrar sayın; ilk sayımdaki hataların önemli bir kısmı ikinci sayımda düzelir.
  4. Gerçek fark kalan ürünler için fark nedenini yazın: fire, kayıp, yanlış kod, transfer.
  5. Sayım farkını stok hareketi olarak kaydedin; elle bakiye düzeltmeyin, çünkü düzeltmenin izi kalmalıdır.

Küçük bir örnek: 42 adetlik farkı çözmek

Bir yedek parça toptancısında yıl sonu sayımında 42 adetlik toplam fark çıktı. Fark raporu ürün bazında bakıldığında, farkın 30 adedinin iki ürüne ait olduğunu gösterdi: aynı fren balatasının iki ayrı kartı vardı, biri girişte, biri satışta kullanılmıştı. Birinci kart +30, ikincisi -30. Kartlar birleştirildiğinde net fark 12 adede indi; kalanı sayım hatası ve iki küçük fire çıktı. Bu fark yıl sonunda değil, ilk üç ayda fark raporuna bakılmış olsaydı, kartlar mart ayında birleşirdi.

Fark raporu: hangi ürün, hangi depo, hangi sebep?

Sayım farkını toplam rakamla bırakmayın. Hangi ürün grubunda, hangi depoda ve hangi dönemde fark çıktığını görmek gerekir. Örneğin farkın %70'i tek bir depodan geliyorsa, sorun işlemde değil o deponun düzeninde ya da çalışanlarında aranır. Aynı ürün aylardır aynı yönde fark veriyorsa, ürün kartında ya da birim dönüşümünde hata olabilir. Fark raporu suçlu bulmak için değil, nerede arayacağınızı bilmek için kullanılır.

Barkod, fiziksel düzen ve değerleme

Yazılımdan bağımsız olarak depo düzeni sayım farkını etkiler. Her ürünün sabit bir yeri varsa, kaybolma ve karışma azalır. Barkodlu okutma, elle yazmadan kaynaklı hataları çok azaltır. Hasarlı ve iade edilen ürünler için ayrı bir bölüm ya da depo tanımlamak, bunların ana stoka karışmasını engeller. Bu fiziksel disiplin, programdaki özelliklerin çoğundan daha çok fark yaratır.

Değerleme ve parasal etki

Sayım farkı sadece adet değil, para meselesidir. Farkın değeri, ürünün stok değerleme yöntemine göre hesaplanır. Aynı 42 adetlik fark, ucuz bir ürün grubunda 500 TL, pahalı bir grupta 50.000 TL eder. Bu yüzden önce parasal etkisi en yüksek ürünlere odaklanın. Maliyet yöntemine göre stok değerinin kendiliğinden hesaplanması, hangi farkın önemli olduğunu ayırt etmenizi sağlar.

VectONN'da stok takibi

VectONN'un Stok ve Depo modülünde çok depo, raf, seri, parti ve son kullanma takibi vardır; sayım, transfer ve fire kaydı yapılır. Satış, üretim ve satınalma aynı stoğu aynı anda günceller; kritik seviyeye inen ürün için satınalma talebi kendiliğinden açılabilir. Maliyet yöntemine göre stok değeri kendiliğinden hesaplanır. Depolar arası transfer tek tıkla yapılır ve şube stoğu her an görünür. Modülün ekranlarını Stok ve Depo sayfasında görebilirsiniz.

Etiketler stok takipsayım farkıenvanterdepo

Yazan VectONN Editör Ekibi Ürün ve mevzuat ekibi
Blog

İlgili yazılar

Blog

Kendi işletmenizde deneyin

Kısa bir demoda yazıdaki akışı VectONN içinde birlikte görelim.