Rehber

Cari hesap yaşlandırma nedir? Vadesi geçen alacağı nasıl tahsil edersiniz?

Yaşlandırma raporu alacağınızı 0-30, 30-60 ve 60 günü aşan gruplara ayırır. Raporu nasıl okuyacağınızı, hangi müşteriyi ne zaman arayacağınızı ve risk limitini nasıl koyacağınızı anlatıyoruz.

Yazan VectONN Editör Ekibi 5 dk okuma

Ay sonunda alacak toplamınız 1,2 milyon TL görünüyor ve bu rakam size zengin hissettiriyor. Ama bu 1,2 milyonun ne kadarı bu ay tahsil edilebilir, ne kadarı üç aydır bekliyor, ne kadarı hiç gelmeyebilir? Bakiyenin toplamı size hiçbir şey söylemez; yaşı söyler. Yaşlandırma raporu, alacağı vadesine göre gruplar ve tahsilat işinin nereden başlayacağını gösterir. Bu yazıda raporu nasıl okuyacağınızı ve ondan tahsilat planı nasıl çıkaracağınızı anlatıyoruz.

Yaşlandırma nedir ve nasıl okunur?

Yaşlandırma, açık alacakları vade tarihinden itibaren geçen güne göre gruplara ayıran rapordur. Tipik gruplar: vadesi gelmemiş, 0-30 gün geçmiş, 30-60 gün geçmiş, 60-90 gün geçmiş, 90 günü aşmış. Borçlar için de aynı rapor çıkar; bu sefer sizin tedarikçilere borcunuzun yaşını gösterir. Rapor müşteri bazında ya da tek tek fatura bazında alınabilir. Fatura bazında alınması daha faydalıdır, çünkü bir müşterinin bakiyesi küçük görünse de içinde 120 günlük bir fatura saklıyor olabilir.

Örnek bir rapor

Varsayımsal bir toptancının yaşlandırma raporu şöyle olsun:

GrupTutarOranYorum
Vadesi gelmemiş620.000 TL%52Normal akış
0-30 gün geçmiş310.000 TL%26Hatırlatma zamanı
30-60 gün geçmiş160.000 TL%13Aranmalı, sebep öğrenilmeli
60 günü aşmış110.000 TL%9Satış durdurma ve takip
Toplam1.200.000 TL

Burada dikkat çeken, 60 günü aşan %9'dur: 110.000 TL. Bunun tek bir müşteriden mi, yoksa on müşteriden mi geldiğine bakmak gerekir. Tek müşteriyse bir tahsilat sorunu, çok müşteriyse bir süreç sorunu vardır.

Gruplara göre tahsilat adımları

  • Vadesi gelmemiş: Bir şey yapmayın; ama vadesine 5 gün kala kısa bir hatırlatma göndermek, gecikmeyi çoğu zaman azaltır.
  • 0-30 gün geçmiş: Nazik bir hatırlatma: ekstreyi gönderin, telefon edin. Genelde unutulmuş ya da ödeme sırasında kalmıştır.
  • 30-60 gün geçmiş: Sebebi öğrenin. Fatura mı itiraz edildi, mal mı sorunlu, ödeme gücü mü azaldı? Her sebep için farklı cevap gerekir.
  • 60 günü aşmış: Yeni sevkiyatı durdurun, ödeme planı yapın, gerekirse vade farkı ve hukuki süreci gündeme alın.

Bu aşamaları işletmenin yazılı bir kuralı yapın: kim, hangi gün, hangi müşteriyi arıyor? "Herkes biliyor" kuralı, kimsenin aramadığı bir kuraldır.

Ekstre ve mutabakat

Bir müşteriyle borcun tutarı konusunda anlaşamamanın sebebi çoğu zaman farklı kayıtlardır: siz bir faturayı kaydetmişsiniz, onlar kaydetmemiş; ya da bir tahsilatı farklı tarihle işlemişler. Saniyeler içinde çıkan bir ekstre, bu tartışmayı kısa tutar. Mutabakat mektubu, iki tarafın bakiyeyi aynı tarihte aynı rakamla onaylaması demektir; ay sonu ya da çeyrek sonunda büyük müşterilerle yapılan mutabakat, yıl sonunda büyük sürpriz çıkmasını önler. Müşteri ekstresini e-postayla gönderebilmek, tahsilat telefonunun yarısını gereksiz kılar.

Risk limiti: sorun çıkmadan önce

Tahsilat sorununun en ucuz çözümü, riski baştan sınırlamaktır. Her müşteri için bir risk limiti (açık bakiye üst sınırı) tanımlarsanız, limiti aşan sipariş için sistem uyarı verir. Limiti belirlerken müşterinin geçmiş ödeme alışkanlığına, sektörüne ve sizinle alışverişinin büyüklüğüne bakın. Yeni müşteriye düşük limitle başlayıp ödeme düzenine göre artırmak, ilk ayda 500 bin TL'lik bir sevkiyat yapıp ödenmediğini görmekten çok daha güvenlidir. Limit aşımı uyarısı, satış elemanının "bu müşteriye daha mal vermeyelim mi" sorusunu satıştan önce sormasını sağlar.

Telefonda sorulacak üç soru

Vadesi geçen müşteriyle konuşurken ses tonundan çok sorunun net olması önemli. Üç soru çoğu görüşmeyi çözer: "Fatura size ulaştı mı?", "Faturada itiraz ettiğiniz bir kalem var mı?" ve "Hangi tarihte ödeyebilirsiniz?" İlki fatura iletim sorununu, ikincisi mal ya da tutar anlaşmazlığını, üçüncüsü ise ödeme planını ortaya çıkarır. Aldığınız tarihi kayda geçirin ve o tarihte tekrar arayın. Sözlü söz alıp yazmamak, sonraki konuşmada "ben öyle bir şey demedim" cevabına yol açar.

Çek, senet, vade farkı ve döviz

Müşteri ödemeyi çek ya da senetle yapıyorsa, alacak kapanmış görünür ama nakit henüz gelmemiştir. Çek ve senet portföyü, vade tarihleriyle ayrı izlenmelidir: hangi çek hangi gün tahsile verilecek, hangisi başkasına ciro edildi, hangisi karşılıksız çıktı. Yaşlandırma raporu portföydeki çek ve senetleri hesaba katmıyorsa, alacağı olduğundan düşük gösterir. Çek ve senet vadesini kaçırmamak için vade takvimi finans tarafında tutulur; bu konuya Finans modülünde bakabilirsiniz.

Vade farkı

Vadeli satışta ödeme gecikirse vade farkı hesaplanabilir. Vade farkını sözleşmede ya da sipariş şartlarında önceden yazmak, sonradan talep etmekten çok daha kolaydır. Vade farkı faturası ayrı bir belgedir ve KDV'ye tabidir; vade farkının KDV'si, vadeli satışa konu işlemin tabi olduğu oranla hesaplanır. Müşteriyle ilişkiyi korumak için bazı işletmeler erken ödemeye vade iskontosu, geç ödemeye vade farkı uygulayarak iki yönlü bir sistem kurar.

Döviz bazlı alacak

İhracat ya da dövizli satış yapıyorsanız alacağınız döviz cinsinden izlenir; ödeme günündeki kur ile fatura günündeki kur arasında fark oluşur. Bu farkın hesabı ve faturalanması ayrı bir iştir; kur farkı faturası yazımızda anlattık. Yaşlandırma raporunun döviz ve TL karşılığını birlikte göstermesi, riskin gerçek büyüklüğünü ortaya koyar.

Tahsilat takvimi ve sonucu

Yaşlandırma raporundan haftalık bir tahsilat takvimi türetin. Pazartesi sabahı, o hafta vadesi gelen ve vadesi 30 günden az geçmiş alacakların listesini alın; her biri için kim arayacak, ne zaman arayacak yazın. Cuma günü listeye geri dönüp kaçı tahsil edildiğine bakın. Bu basit döngü, bir işletmenin alacak günü ortalamasını (kaç günde tahsil ettiği) kısa sürede düşürebilir. Alacak günü ortalaması, nakit akışının en önemli göstergelerindendir.

Tahsilat hızlanınca ne olur?

Ortalama tahsilat süresi 60 günden 45 güne inen bir işletme, aynı cirodan elinde daha çok nakit tutar. Aylık 1 milyon TL ciro yapan bir işletmenin alacağı yaklaşık 2 milyon TL'den 1,5 milyon TL'ye düşer; aradaki 500 bin TL, kredi faizi ödemeden kullanılabilecek bir paradır. Tahsilatı hızlandırmak, banka kredisine duyduğunuz ihtiyacı da azaltır.

Tahsilat sürecine bir son not: vadesi geçen müşteriyle yapılan her görüşmeyi cari kartına yazın. Kim aradı, ne söyledi, hangi tarihe söz verdi? Üç ay sonra aynı müşteriyle konuşan başka bir çalışan, geçmişi bilerek konuşur. Bu notlar, bir müşterinin ödeme alışkanlığının da kaydıdır ve risk limitini belirlerken en değerli bilgilerden biri olur.

VectONN'da cari takibi

VectONN'un Cari Hesaplar modülü anlık bakiye ve saniyeler içinde ekstre sunar. Müşteri risk limiti tanımlanır ve aşım uyarısı alınır; vadeye göre alacak ve borç yaşlandırma analizi ile vadesi geçen alacak görünür olur. Çoklu para birimi desteği ile döviz bazlı takip ve kur farkı hesabı yapılır. Patron olarak vadesi geçen alacağı PatrONN uygulamasında da görebilirsiniz. Modülün ekranları için Cari Hesaplar sayfasına bakabilirsiniz.

Etiketler cari hesapyaşlandırmatahsilatalacak

Yazan VectONN Editör Ekibi Ürün ve mevzuat ekibi
Blog

İlgili yazılar

Blog

Kendi işletmenizde deneyin

Kısa bir demoda yazıdaki akışı VectONN içinde birlikte görelim.