Mevzuat

Kur farkı faturası nasıl kesilir? KDV'si, örneği ve yıl sonu değerlemesinden farkı

Dövizli satış yapıp tahsilatı sonra aldıysanız kur farkı faturası kesersiniz. Matrah, KDV oranı, alıcı lehine kur farkı ve yıl sonu değerlemesinin farkı, KDV Genel Uygulama Tebliği'ne göre.

Yazan VectONN Editör Ekibi 5 dk okuma

Bir müşteriye 1.000 dolarlık mal sattınız, fatura kesildiği gün dolar 40 TL'ydi. Müşteri ödemeyi üç ay sonra yaptı, dolar 42 TL olmuştu. Faturanız 40.000 TL idi, ama dövizle ifade edilen bedeliniz artık 42.000 TL. Aradaki 2.000 TL ne olacak? Bu yazıda kur farkı faturasını, KDV oranını ve alıcı lehine oluşan kur farkını Katma Değer Vergisi Genel Uygulama Tebliği'nin GİB sitesindeki güncel metnine göre anlatıyoruz. Örnek kurlar varsayımsaldır; gerçek kur için sözleşmenizdeki kur türüne ve tahsilat günündeki değere bakın.

Kur farkı nereden doğar?

Bedelin döviz cinsinden ifade edildiği ya da dövize endekslendiği satışlarda, fatura tarihi ile tahsilat tarihi arasında kur değişir. Tebliğ, bedelin vergiyi doğuran olayın vuku bulduğu tarihten sonra ödenmesi hâlinde satıcı lehine ortaya çıkan kur farklarının KDV matrahına dahil olduğunu söylüyor. Yani kur farkı da KDV'ye tabidir ve bunun için ayrı bir fatura düzenlenir.

Matrah nasıl hesaplanır?

Hesabın kuralı basit: mal veya hizmet bedeline isabet eden kur farkı matraha girer. Hesaplanan KDV'ye ilişkin ortaya çıkan kur farkı matraha dahil edilmez. Örneğin tutarın içindeki KDV de dövizle ifade edilmişse, o KDV tutarının kur farkını matraha eklemezsiniz.

Örnek: 1.000 dolarlık mal teslimi, fatura günü kur 40 TL, ödeme günü kur 42 TL, KDV oranı %20.

  1. Mal bedelinin kur farkı: (42 - 40) x 1.000 = 2.000 TL.
  2. KDV: 2.000 x %20 = 400 TL.
  3. Kur farkı faturası: matrah 2.000 TL, KDV 400 TL, toplam 2.400 TL.

Tebliğin kendi örneği de aynı mantıkla yürüyor: 1.000 dolar üzerinden 4 TL ile 4,40 TL arasındaki fark 400 TL olarak matrah oluyor ve KDV bu 400 TL üzerinden hesaplanıyor. Tebliğin örneğindeki KDV oranı eski %18'di; bizim örneğimizde güncel genel oran olan %20 kullanıldı.

Hangi KDV oranı uygulanır?

Tebliğe göre kur farkı için KDV, teslim veya hizmetin yapıldığı tarihte o işlem için geçerli olan oran üzerinden hesaplanır. Ana işlem %10 oranına tabi bir ürün ise kur farkına da %10, %20'ye tabiyse %20 uygulanır. Kur farkı faturasını kestiğiniz gün oran değişmiş olsa bile ana işlemin oranı geçerlidir. Bu ayrıntı, yıl içinde oran değişikliği olduğunda sıkça karıştırılır.

Kısmi ödeme ve alıcı lehine kur farkı

Tebliğin ifadesi, bedelin kısmen veya tamamen vergiyi doğuran olaydan sonra ödenmesini kapsıyor. Müşteri 1.000 dolarlık borcu üç parça hâlinde ödüyorsa, her ödemeye isabet eden dolar tutarı için ödeme günündeki kurla kur farkını ayrı hesaplamak doğru olur. Bu farkları tek faturada toplayıp toplamayacağınızı, ya da her ödeme için ayrı fatura kesip kesmeyeceğinizi mali müşavirinizle baştan konuşun; sonradan yapılan toplu düzeltme, cari hesabın iki tarafında farklı rakam bırakır.

Kur farkı alıcı lehine oluştuysa

Dolar düşerse, yani bedelin tahsil edildiği günkü kur fatura günkünden düşükse, kur farkı alıcı lehine oluşur. Tebliğ bu durumda alıcının satıcıya, kur farkı tutarı üzerinden bir fatura düzenlemesi gerektiğini söylüyor; KDV, yine teslim veya hizmetin yapıldığı tarihteki oranla hesaplanıyor. Satıcıysanız bunu hesaba katın: kur düşüşü sizin alacağınızı azaltır, ve alıcıdan gelen kur farkı faturası kayıtlarınıza girer. Bu fatura, bir alış belgesi gibi KDV kayıtlarınızda da yer alır.

Örnek: aynı satışta ödeme günü kur 38 TL olsaydı, (38 - 40) x 1.000 = -2.000 TL kur farkı alıcı lehine oluşurdu. Alıcı, satıcıya 2.000 TL matrah ve %20 KDV ile 400 TL, toplam 2.400 TL tutarında kur farkı faturası keserdi. Satıcı bu faturayı alış belgesi olarak kaydeder. Yani aynı hesabın iki yönü var, ve hangi taraf fatura keseceği kurun hangi yöne gittiğine bağlıdır.

Yıl sonu değerlemesi ile karıştırmayın

Kur farkı faturası ile yıl sonu kur değerlemesi aynı şey değildir. Tebliğ yılsonlarında ve geçici vergi dönemlerinde Vergi Usul Kanunu uyarınca yapılan değerlemeler sonucu oluşan kur farkları üzerinden KDV hesaplanmayacağını açıkça yazıyor. Değerleme farkı bir muhasebe işlemidir; döviz cinsinden alacağınızı ya da borcunuzu bilanço gününün kuruyla yeniden yazarsınız. Gerçekleşen tahsilat ya da ödeme sonucu doğan kur farkı ise bir ticari işlemin sonucudur ve fatura gerektirir. Tek Düzen Hesap Planı'nda kambiyo kârları 646, kambiyo zararları 656 hesaplarında izlenir; bu kayıtlar faturalı kur farkından ayrı tutulmalıdır.

İhracat ve istisna işlemlerinde

İhracat ve tam istisna kapsamındaki işlemlerde kur farkının KDV sonucu ayrı kurallara bağlı. Tebliğ, bu işlemlerde hem satıcı lehine hem aleyhine oluşan kur farkları için iade hesabına etkisini ayrıca düzenliyor. Yazının kapsamı yurt içi satış olduğu için ayrıntıya girmiyoruz; ihracat yapıyorsanız tebliğin istisna bölümüne ve mali müşavirinize başvurun.

Kur farkı faturası kesmeyi unutursanız

Kur farkı da matrahın bir parçası olduğu için, fatura kesilmezse KDV beyanında eksik matrah kalır. Bu eksiklik, vergi incelemesinde ya da cari mutabakatta ortaya çıkarsa hem vergi hem fark düzeltmesi sorunu doğurur. Pratikte iki hata görülür: kur farkını gelir olarak kaydedip faturalamamak ve kur farkı faturasını alıcıya haber vermeden kesmek. İkincisinde alıcı, beklemediği faturayı kayıtlarına almakta zorlanır. Bu yüzden satıcı, kur farkı faturasından önce alıcıyla hesabı netleştirmeli.

Kontrol listesi

  • Sözleşmede kur türü (alış, satış ya da efektif) ve tarih yazıyor mu?
  • Fatura tarihi ve tahsilat tarihindeki kuru belgelediniz mi?
  • Kur farkı, mal ve hizmet bedeline isabet eden kısım için mi hesaplandı?
  • KDV, ana işlemin tarihindeki oranla mı hesaplandı?
  • Kur farkı lehinize mi, aleyhinize mi? Fatura kimden kime kesilecek?
  • Yıl sonu değerleme kaydıyla çakışmıyor mu?

Küçük bir not: kur farkı faturasında sık yapılan bir hata, kuru yalnızca TL karşılığıyla yazıp hangi dövizin ve hangi iki tarihin kullanıldığını faturanın açıklama alanında belirtmemektir. Karşı taraf rakamı kendi hesabıyla doğrulamak ister; açıklama alanına döviz tutarını, fatura tarihindeki kuru ve tahsilat tarihindeki kuru yazmak, itirazı baştan önler ve cari mutabakatını kısaltır.

VectONN'da döviz bazlı takip

VectONN'un Cari Hesaplar modülü çoklu para birimini destekler: döviz bazında takip yapar ve kur farkını hesaplar. Müşteri bakiyenizi dövizle ve TL karşılığıyla birlikte görür, tahsilat gününde farkı bulursunuz; faturanın kesilmesi, Fatura ve e-Belge modülünden aynı akışta yapılır. Modülün tamamı için Cari Hesaplar sayfasına bakabilirsiniz. Hangi kurun esas alınacağı ve kur farkı faturasının beyan dönemi gibi ayrıntıları mali müşavirinizle netleştirmenizi öneririz.

Kaynak: Gelir İdaresi Başkanlığı, Katma Değer Vergisi Genel Uygulama Tebliği, güncel metin (gib.gov.tr): matrah unsurları (kur farkları), KDV oranı (vade farkı, kur farkı) ve istisna kapsamındaki işlemlere ilişkin kur farkı bölümleri.

Etiketler kur farkıKDVdövizfatura

Yazan VectONN Editör Ekibi Ürün ve mevzuat ekibi
Blog

İlgili yazılar

Blog

Kendi işletmenizde deneyin

Kısa bir demoda yazıdaki akışı VectONN içinde birlikte görelim.