Programda "Fatura Kes" düğmesine bastığınızda sistem sizden bir seçim istiyor: e-Fatura mı, e-Arşiv mi? Çoğu zaman bu seçim kendiliğinden yapılıyor, ama neden öyle yapıldığını bilmek, bir müşteri "faturam gelmedi" dediğinde nereye bakacağınızı gösterir. Bu yazı, iki belgenin farkını Gelir İdaresi Başkanlığı'nın (GİB) 509 Sıra No'lu Vergi Usul Kanunu Genel Tebliği'ne göre anlatıyor.
Tek soru: alıcı e-Fatura kullanıcısı mı?
Tebliğin e-Arşiv bölümü kuralı açıkça yazıyor. e-Arşiv uygulamasına kayıtlı mükellefler, e-Fatura uygulamasına kayıtlı mükelleflere yaptıkları satışlarda faturayı e-Fatura olarak düzenler. e-Fatura uygulamasına kayıtlı olmayan vergi mükellefleri ile vergi mükellefi olmayanlara, yani nihai tüketiciye yaptıkları satışlarda ise faturayı e-Arşiv Fatura olarak düzenler. Seçimi siz değil, alıcının kayıt durumu belirliyor. Alıcının kayıtlı olup olmadığı, GİB'in ebelge.gib.gov.tr adresinde yayımladığı kayıtlı kullanıcı listesinden öğrenilir. Programınız veya entegratörünüz bu kontrolü genelde sizin yerinize yapar; ama listenin güncel olduğundan emin olmak size düşer.
İkisi de aynı belge: fatura
Tebliğ bu konuda net: e-Arşiv Fatura yeni bir belge türü değildir, kâğıt ortamdaki "fatura" ile aynı hukuki niteliklere sahiptir. e-Fatura için de aynısı geçerli. Yani vergi açısından bir fark yok; fark, belgenin nasıl düzenlendiği ve karşı tarafa nasıl ulaştığıdır.
Farkları yan yana görmek
| Konu | e-Fatura | e-Arşiv Fatura |
|---|---|---|
| Alıcı kim? | e-Fatura uygulamasına kayıtlı mükellef | Kayıtlı olmayan mükellef veya nihai tüketici |
| İletim | GİB sistemi üzerinden, alıcının sistemine elektronik ulaşır | Alıcının talebine göre kâğıt veya elektronik ortamda iletilir |
| Alıcı tarafı | Alıcı faturayı kendi sisteminde görür, ticari senaryoda kabul veya ret yanıtı verebilir | Alıcının sistemi olması gerekmez; kâğıt çıktı ya da elektronik ortamda ulaşır |
| Saklama | Düzenleyen ve alıcı elektronik ortamda saklar | Düzenleyen elektronik nüshayı saklar; alıcıya giden nüsha asıl belgedir |
| Zorunluluk | Hasılat veya sektör eşiğini aşanlar | e-Fatura'ya geçmek zorunda olanlar, ayrıca belirli şartlarda diğerleri |
Tebliğin ifadesiyle e-Arşiv'de elektronik ortamda oluşturulan faturanın alıcısına kâğıt olarak gönderilen veya elektronik ortamda iletilen hâli belgenin aslı, düzenleyende kalan elektronik hâli ise ikinci nüsha hükmündedir.
Senaryolar ve e-Arşiv'e geçiş
GİB'in e-Fatura iptal ve itiraz kılavuzu, e-Fatura'nın dört senaryoda düzenlenebildiğini sayıyor: temel, ticari, hal tipi ve kamu. Gündelik işte en çok karşılaşacağınız ikisi şunlar. Temel fatura senaryosunda alıcı sistem içinde yanıt vermez; fatura karşıya gider ve kayda girer. Ticari fatura senaryosunda ise alıcı faturaya kabul ya da ret yanıtı verebilir. Hangisini seçeceğiniz müşteriyle anlaşmanıza bağlıdır; ticari senaryo, "bu faturayı kabul ediyorum" diyebilmenin yazılı bir izini bırakmak istediğinizde işe yarar. Kamu kurumlarına kesilen faturalar kamu senaryosunda, sebze ve meyve ticaretinde hal tipi senaryoda düzenlenir.
e-Fatura mükellefi olunca e-Arşiv'e de geçilir
Pratikte iki sistem birlikte gelir. Tebliğe göre e-Fatura uygulamasına dahil olma zorunluluğu bulunan mükellefler, ayrıca e-Arşiv Fatura uygulamasına da geçmek zorundadır; çünkü e-Fatura mükellefi olmayan müşterinize (örneğin bir bireysel tüketiciye) kâğıt fatura kesemezsiniz. Bu yüzden bir restoran, market ya da servis, e-Fatura'ya geçtiğinde bir de e-Arşiv kullanıcısı olur ve perakende satışlarını e-Arşiv olarak belgelendirir.
e-Arşiv'e geçmeyen biri neye göre kesmek zorunda kalır?
e-Arşiv uygulamasına dahil olmayan mükelleflerin, belirli bir tutarı aşan faturaları için de e-Arşiv düzenleme zorunluluğu var. Tebliğ bu tutarı yıl yıl yazıyor ve basit usul ile işletme hesabı esasına tabi mükellefler için ayrı dönemler tanımlıyor. 2025 ve 2026 için tebliğdeki tutarlar ve tarih aralıkları değişiklik tebliğleriyle güncellendi; bu yüzden tutar yazmıyoruz. Küçük bir işletmeyseniz, bir satışta kâğıt fatura kesmeden önce GİB'in e-Arşiv sayfasındaki güncel sınırı kontrol edin.
Karıştırırsanız ne olur?
Tebliğ, e-Fatura ya da e-Arşiv olarak düzenlenmesi gereken faturayı bu şekilde düzenlemeyen ve almayan mükellefler (matbu kâğıt fatura düzenleyenler ve alanlar dahil) hakkında Vergi Usul Kanunu'ndaki cezai hükümlerin uygulanacağını yazıyor. En sık görülen karışıklık şu: müşteriniz geçen ay e-Fatura mükellefi olmuş, siz hâlâ ona e-Arşiv kesiyorsunuzdur. Faturanız ekranda "gönderildi" görünür, siz de bir sorun olduğunu fark etmezsiniz. Bu yüzden müşteri kartında vergi numarası doğru olmalı ve kayıtlı kullanıcı listesi düzenli güncellenmelidir.
Üç günlük bir örnek
Bir yedek parça toptancısı pazartesi sabahı üç fatura kesiyor. Birinci müşteri, e-Fatura mükellefi bir servis zinciri: fatura e-Fatura olarak gidiyor, müşterinin muhasebesinde birkaç dakika içinde görünüyor. İkinci müşteri e-Fatura'ya kayıtlı olmayan küçük bir tamirci: aynı satış e-Arşiv Fatura oluyor ve müşteri isterse kâğıt çıktısını alıyor, isterse e-posta ile alıyor. Üçüncü müşteri tezgâhtan parça alan bir bireysel müşteri: e-Arşiv Fatura kesiliyor, vergi numarası yerine kimlik bilgisi giriliyor. Üç satış, aynı mal, aynı vergi; ama üç ayrı alıcı durumu ve iki ayrı belge türü.
"Faturam gelmedi" diyen müşteriye bakacağınız beş yer
- Müşteri e-Fatura mükellefi mi? Mükellefse faturanın e-Fatura olarak gitmiş olması gerekir; kâğıt ya da e-posta ile gönderilen e-Arşiv ona ulaşsa bile yanlış belge türüdür.
- Faturanın durumu entegratör ekranında "gönderildi" mi, "alındı" mı?
- Müşterinin vergi numarası ya da unvanı kartta doğru mu?
- Müşteri e-Arşiv alıcısıysa, istediği iletim şekli (kâğıt ya da elektronik) kaydedildi mi, e-posta adresi doğru mu?
- Fatura tarihi ile gönderim tarihi arasında gecikme var mı?
Müşteri kartında doğru tutulması gerekenler
Belge türünü elle seçmek yerine alıcıyı doğru kaydetmek daha güvenlidir. Müşteri kartında vergi numarası veya TCKN, resmî unvan, e-posta adresi ve e-Fatura kayıtlı kullanıcı bilgisi eksiksiz olursa program belgeyi doğru türde keser. Nihai tüketiciye satışta ise kimlik bilgisi isteğe bağlı değil, belgenin içeriğini tamamlayan bir alandır; GİB e-Arşiv kılavuzunda hangi alanların zorunlu olduğu yazıyor.
Yanlış kesilen faturayı geri almak
İki belgenin iptal süreci de GİB kılavuzlarında ayrı anlatılıyor: e-Fatura için "İptal, İhtar/İtiraz Bildirim Kılavuzu", e-Arşiv için "e-Arşiv Uygulamaları İptal, İhtar/İtiraz Bildirim Kılavuzu". İkisinde de iptal için süre, alıcıya iletildiği günden itibaren 8 gündür. Ayrıntısını yanlış kesilen faturanın düzeltilmesi yazımızda anlattık.
Küçük bir uyarı daha: belge türünün doğru seçilmesi, müşteri kartındaki bilgilerin güncel tutulmasıyla başlar. Müşterinin unvanı değiştiyse, vergi numarası yanlış girildiyse ya da yeni e-Fatura mükellefi olduysa, program doğru belgeyi öneremez. Yılda en az bir kez, en çok fatura kestiğiniz yirmi müşterinin kart bilgilerini GİB'in kayıtlı kullanıcı listesiyle karşılaştırmak, kesim anında yaşanacak sorunları baştan ayıklar.
VectONN'da bu seçim nasıl işliyor?
VectONN'da fatura belgesini onayladığınızda e-Fatura, e-Arşiv ve e-İrsaliye aynı listede görünür; gelen kutusu ve ticari yanıt da orada durur. Entegratörünüzü kendiniz seçersiniz. Her belge stoğa ve muhasebeye işler, belge tasarımında yasal alanlar kilitlidir. Detaylar için Fatura ve e-Belge modülüne bakabilirsiniz.
Kaynak: Gelir İdaresi Başkanlığı, 509 Sıra No'lu Vergi Usul Kanunu Genel Tebliği (IV.1 ve IV.2 bölümleri) ve ebelge.gib.gov.tr e-Arşiv ile e-Fatura iptal kılavuzları.
Etiketler e-Faturae-ArşivfaturaGİB