Mevzuat

e-İrsaliye nedir? Kimler için ve ne zaman zorunlu?

Sevk irsaliyesinin elektronik hâli olan e-İrsaliyeye kimlerin geçmesi gerektiğini, 10 milyon TL eşiğini ve sektöre göre zorunlu grupları GİB tebliğine dayanarak anlatıyoruz.

Yazan VectONN Editör Ekibi 5 dk okuma

Kamyona yük bindiriyorsunuz, şoförün elinde üç nüsha kâğıt irsaliye var, biri yolda kayboluyor, alıcı "bizde gelmedi" diyor. e-İrsaliye bu tabloyu değiştirmek için çıktı: irsaliye elektronik ortamda düzenleniyor, mal yola çıkarken alıcının sistemine ulaşıyor. Bu yazıda kimlerin e-İrsaliyeye geçmesi gerektiğini, Gelir İdaresi Başkanlığı'nın (GİB) 509 Sıra No'lu Vergi Usul Kanunu Genel Tebliği'nin güncel birleştirilmiş metninden okuyarak anlatıyoruz.

e-İrsaliye nedir?

Sevk irsaliyesi, malın bir yerden başka yere taşındığını belgeleyen kâğıttır. e-İrsaliye bu belgenin elektronik ortamda düzenlenen hâlidir. Tebliğin e-İrsaliye bölümüne göre, uygulamaya dahil olan mükellefler düzenledikleri e-İrsaliyeleri ve e-İrsaliye yanıtlarını birbirleriyle ilişkili şekilde muhafaza eder ve istenildiğinde ibraz eder. Fatura gibi, irsaliyenin de alıcıdan yanıt almak için bir mekanizması var: e-İrsaliye Yanıtı.

Alıcı yanıtı ne işe yarar?

Kendisine e-İrsaliye düzenlenen mükellef, istediği takdirde malın ne kadarlık kısmını teslim aldığını, almadığı kısım olursa kabul etmediği miktarı ve nedenini e-İrsaliye Yanıtı ile düzenleyene iletir. Tebliğe göre irsaliyedeki alıcı, mal tamamen hatalıysa irsaliyeyi reddedebilir; ancak ret, malın fiilen sevkinden önce yapılmalıdır. Sevkten sonra gönderilen ret yanıtları hükümsüzdür ve bu durumda malı taşıyan ya da taşıtan yeni bir e-İrsaliye düzenler. Yani kamyon yola çıktıktan sonra alıcı "bu bana ait değil" derse, bu e-İrsaliye üzerinden iptal olmaz.

Kimler e-İrsaliyeye geçmek zorunda?

Tebliğ iki tür kapsam sayıyor: sektöre bağlı olanlar ve hasılata bağlı olanlar.

Sektöre bağlı olanlar:

  • ÖTV (I) sayılı listedeki mallarla ilgili faaliyetler nedeniyle EPDK'dan lisans alanlar (bayilik lisansı dahil), yani akaryakıt işletmeleri.
  • ÖTV (III) sayılı listedeki malları imal eden, inşa eden, ithal eden ve ana bayi ya da distribütör olarak pazarlayanlar.
  • Maden Kanunu kapsamında işletme ruhsatı veya sertifikası sahipleri ve bunlarla sözleşmeyle maden üretimi yapanlar.
  • Şeker Kanunu kapsamındaki şekerin imalini yapanlar.
  • Demir ve çelik ile demir veya çelikten eşyaların imal, ithal veya ihracını yapanlar (basit usulde ticari kazancı tespit edilenler hariç).
  • Tarım ve Orman Bakanlığı'nın Gübre Takip Sistemi'ne kayıtlı kullanıcılar.
  • Hal Kayıt Sistemi kapsamında sebze ve meyve ticareti yapan tüccar ve komisyoncular.
  • İnşaat Demiri İzleme Sistemi'ne geçmesi zorunlu olanlardan, 2024 ve sonraki hesap dönemlerinde brüt satış hasılatı 1 milyon TL ve üzeri olanlar.

Hasılata bağlı olanlar: e-Fatura uygulamasına kayıtlı olan ve brüt satış hasılatı (veya satışlar ile gayrisafi iş hasılatı) 2021 ve sonraki hesap dönemlerinde 10 milyon TL ve üzeri olan mükellefler. Önceki düzenlemede bu eşik 25 milyon TL'ydi; 535 Sıra No'lu Tebliğ ile 10 milyon TL'ye indi.

Ne zamana kadar geçilir?

Süre, kapsama giriş şekline göre değişiyor.

KapsamGeçiş zamanı
Sektöre bağlı gruplar (EPDK, ÖTV, maden, şeker, demir-çelik, gübre)Şartların sağlandığı ayı izleyen dördüncü ayın başı
Hasılat eşiği (10 milyon TL ve üzeri, e-Fatura mükellefi)Hasılatın aşıldığı hesap dönemini izleyen yılın yedinci ayının başı (1 Temmuz)

Örnek: e-Fatura kullanıcısı bir toptancının 2025 hesap dönemi brüt satış hasılatı 12 milyon TL ise e-İrsaliyeyi 1 Temmuz 2026'dan itibaren kullanması gerekir. Hasılatı 8 milyon TL ise, başka bir kapsama girmiyorsa zorunluluk doğmaz. Ama şunu unutmayın: bu şart sadece e-Fatura'ya kayıtlı olanlar için geçerli; hasılatı yüksek olsa da e-Fatura'ya geçmemiş bir mükellefin irsaliye zorunluluğu bu bentten doğmaz.

GİB sizi ayrıca belirleyebilir

Tebliğ GİB'e, riskli ya da vergiye uyum düzeyi düşük bulduğu mükellefleri faaliyet, sektör ve ciroya bakmaksızın e-İrsaliyeye geçirme yetkisi veriyor. Bunun için yazılı bildirim yapılıyor ve geçiş hazırlıkları için en az 3 ay süre tanınıyor. Yazılı bildirim alan mükellef, belirtilen süre içinde uygulamaya dahil olmalı ve tüm müşterilerine e-İrsaliye düzenlemelidir.

Belge ve karşı taraf

Tebliğ, bu hâlin istisnai durumlarını V.7 ve VIII numaralı bölümlerine bırakıyor. Kısmi kabulde, reddedilen malın satıcısına geri gönderimi için alıcının e-İrsaliye uygulamasına kayıtlı kullanıcı olması durumunda e-İrsaliye, olmaması durumunda matbu kâğıt sevk irsaliyesi ayrıca düzenlenir. Bu ayrıntıyı bilmek depo çalışanının gününü kurtarır: iade giden mal için hangi belgenin kesileceği, alıcının kayıt durumuna bağlı.

Belge üzerindeki bilgiler

e-İrsaliyede bulunması gereken zorunlu bilgileri tebliğ ve GİB'in e-İrsaliye uygulama kılavuzu sayıyor; GİB ihtiyaç duyduğunda ek bilgi isteyebiliyor. Mükellefler zorunlu bilgilere ek olarak kendi ihtiyaçlarına göre farklı bilgiler de ekleyebilir. Depo için bunun pratik anlamı şu: sevk belgesine sipariş numarasını, depo çıkış numarasını ya da alıcının kendi referansını eklemek mümkün, ve bu bilgiler iki tarafın kayıtlarını eşleştirirken iş görür.

Geçmezseniz ne olur?

Zorunluluk getirildiği hâlde süresi içinde e-İrsaliyeye geçmeyenler ile e-İrsaliye düzenlenmesi gereken sevk irsaliyesini matbu kâğıt olarak düzenleyenler hakkında Kanundaki cezai hükümler uygulanır. Ceza tutarları her yıl güncelleniyor; rakamı GİB duyurularından kontrol edin.

Depoda ne değişir?

Kâğıt irsaliyeden e-İrsaliyeye geçen bir depoda üç şey değişir:

  • Belge, mal depodan çıkmadan hazır olmalı. Sevk anında elinizde bir e-İrsaliye yoksa kamyonu bekletirsiniz.
  • Şoförün taşıdığı bilgi ile alıcının sistemindeki kayıt aynı olmalı. Plaka, miktar ve birim farklı yazılırsa kabul sırasında tartışma çıkar.
  • Kısmi kabul yanıtı geldiğinde, kabul edilen miktar ile stoktan düşen miktar arasındaki fark kayıt altına alınmalı. Yoksa iki taraf farklı rakamla kalır, ay sonunda sayımda ortaya çıkar.

Depo çıkışından fatura kesimine kadar geçen süreyi kısaltmak istiyorsanız, faturayı irsaliyeden üretmek elle girişi en aza indirir.

Örnek: 14 tonluk bir sevkiyat

Bir çelik tel toptancısı Kocaeli'den Bursa'ya 14 ton mal gönderiyor ve e-Fatura kullanıcısı. Satış elemanı siparişi giriyor, depo 14 tonu yüklüyor, sistem e-İrsaliyeyi oluşturup alıcıya iletiyor. Alıcı bir saat sonra mala bakıyor ve 13,6 tonun uygun, 0,4 tonun hasarlı olduğunu görüyor. Alıcı e-İrsaliye Yanıtı ile 13,6 tonu kabul ediyor, 0,4 tonu nedenini yazarak reddediyor. Reddedilen 0,4 tonun geri gönderilmesi için ayrı bir sevk belgesi gerekir; geri alacak taraf e-İrsaliye kullanıcısıysa e-İrsaliye, değilse matbu irsaliye düzenlenir. Satıcı faturayı kabul edilen miktara göre hazırlar. Kâğıt dönemde bu yazışma telefonla ve fotoğrafla yürürdü; şimdi yanıt belgenin içinde duruyor.

VectONN'da e-İrsaliye

VectONN'un Fatura ve e-Belge modülü sevkiyatla bağlantılı elektronik irsaliye düzenler; teklif, sipariş, irsaliye ve fatura aynı belge zincirinde birbirinden doğar, bir satır baştan yazılmaz. Depodan çıkan malın irsaliyesi stoktan düşer ve faturaya dönüşür. Fatura ve e-Belge sayfasında modülün ekranlarını görebilirsiniz; toptan işiniz varsa Toptan Ticaret ve Dağıtım çözümüne de göz atın.

Kaynak: Gelir İdaresi Başkanlığı, 509 Sıra No'lu Vergi Usul Kanunu Genel Tebliği, IV.3 e-İrsaliye Uygulaması bölümü, güncel birleştirilmiş metin (gib.gov.tr).

Etiketler e-İrsaliyesevk irsaliyesie-DönüşümGİB

Yazan VectONN Editör Ekibi Ürün ve mevzuat ekibi
Blog

İlgili yazılar

Blog

Kendi işletmenizde deneyin

Kısa bir demoda yazıdaki akışı VectONN içinde birlikte görelim.