Bir temizlik firmasından hizmet alıyorsunuz, fatura geliyor ve üzerinde "tevkifat 9/10" yazıyor. KDV'nin büyük kısmını artık siz ödeyeceksiniz; ama nasıl, nerede, hangi beyannameyle? Bu yazıda kısmi KDV tevkifatını iki sayısal örnekle hesaplıyor ve alıcı ile satıcının ne yapması gerektiğini sırayla anlatıyoruz. Dayanağımız Gelir İdaresi Başkanlığı'nın (GİB) sitesinde yayımlanan Katma Değer Vergisi Genel Uygulama Tebliği'dir. Oranlar ve kapsam Bakanlık kararıyla değişebildiği için, işlem yapmadan önce güncel tebliğe bakın; yazıdaki örnekler KDV oranını %20 kabul eder.
Tevkifat ne demek?
Normalde satıcı faturaya KDV'yi ekler, alıcıdan tahsil eder ve kendi beyannamesiyle öder. Tevkifatta bu KDV'nin bir kısmını (kısmi tevkifat) ya da tamamını alıcı, satıcıya ödemek yerine doğrudan vergi dairesine öder. Yani satıcıdan alıcıya bir "sorumluluk devri" olur: alıcı, tevkif ettiği KDV'yi sorumlu sıfatıyla beyan eder. Tevkifat vergi tutarını değiştirmez; KDV'nin bir kısmını kimin ödeyeceğini belirler.
Kim tevkifat uygular?
Tebliğ, tevkifat yapacak alıcıları iki grupta topluyor:
- a) KDV mükellefleri. Sadece sorumlu sıfatıyla KDV ödeyenler bu gruba girmez.
- b) Belirlenmiş alıcılar. KDV mükellefi olsun olmasın; genel bütçeli idareler, kamu kurum ve kuruluşları, belediyeler ve benzerleri.
Her işlem türünde hangi grubun tevkifat yapacağı ayrı yazılıdır. Örneğin yük taşımacılığı, temizlik ve fason tekstil işlerinde hem (a) hem (b) grubu tevkifat uygular. Yapım işlerinde ise (b) grubuna yapılan işlerde tevkifat var; (a) grubunda sadece KDV dahil bedeli 5 milyon TL ve üzerinde olan yapım işleri tevkifata tabidir. Satıcı olarak size alıcınız hangi gruptaysa o kural uygulanır.
Bazı hizmet türleri ve oranları
Tebliğin "Kısmi Tevkifat Uygulanacak Hizmetler" bölümünden, günlük işte en sık karşılaşılanlar:
| Hizmet | Tevkifat oranı | Alıcı |
|---|---|---|
| Yapım işleri ile bunlarla birlikte yapılan mühendislik-mimarlık ve etüt-proje hizmetleri | 4/10 | (b) grubu; (a) grubunda 5 milyon TL ve üzeri işler |
| Etüt, plan-proje, danışmanlık, denetim ve benzeri hizmetler | 9/10 | (b) grubu |
| İşgücü temin hizmetleri | 9/10 | (a) ve (b) |
| Temizlik, çevre ve bahçe bakım hizmetleri | 9/10 | (a) ve (b) |
| Fason tekstil, konfeksiyon, çanta ve ayakkabı dikimi | 7/10 | (a) ve (b) |
| Yük taşımacılığı | 2/10 | (a) ve (b) |
| Servis taşımacılığı | 5/10 | (a) ve (b) |
| Ticari reklam hizmetleri | 3/10 | (a) ve (b) |
Liste kapsamlı değil; hurda, külçe metal ve benzeri bazı mal teslimleri de tevkifata tabi. Aynı hizmet adı farklı alıcıda farklı sonuç doğurabilir, o yüzden her işlemde tebliğin ilgili bölümüne bakmak gerekir.
Hesap örnekleri
Bir konfeksiyon firması (alıcı, KDV mükellefi), bir atölyeye 50.000 TL karşılığında fason dikim yaptırıyor. Fason tekstil işi 7/10 tevkifata tabi ve KDV oranı %20.
- Hesaplanan KDV: 50.000 x %20 = 10.000 TL.
- Alıcı tarafından tevkif edilecek KDV: 10.000 x 7/10 = 7.000 TL.
- Satıcıya ödenecek KDV: 10.000 - 7.000 = 3.000 TL.
- Tevkifat dahil toplam tutar: 50.000 + 10.000 = 60.000 TL.
- Satıcıya ödenecek toplam tutar (tevkifat hariç): 50.000 + 3.000 = 53.000 TL.
Alıcı atölyeye 53.000 TL öder. 7.000 TL'yi ise kendi beyannamesiyle vergi dairesine yatırır. Alıcı, faturadaki 10.000 TL KDV'nin tamamını (ödediği 3.000 TL ile sorumlu sıfatıyla beyan ettiği 7.000 TL) kendi indirilecek KDV'sine alır.
Örnek 2: aylık temizlik hizmeti
Bir mağaza aylık 10.000 TL + KDV karşılığında temizlik hizmeti alıyor. Temizlik 9/10 tevkifata tabi.
- Hesaplanan KDV: 10.000 x %20 = 2.000 TL.
- Tevkif edilecek KDV: 2.000 x 9/10 = 1.800 TL.
- Satıcıya ödenecek KDV: 200 TL.
- Satıcıya ödenecek toplam: 10.000 + 200 = 10.200 TL.
Firma temizlik şirketine 10.200 TL öder; 1.800 TL'yi 2 No.lu KDV beyannamesiyle yatırır.
Fatura, beyan ve alt sınır
Tebliğe göre tevkifata tabi işlemlerde satıcının düzenlediği belgede şu alanlar ayrıca gösterilir: işlem bedeli, hesaplanan KDV, tevkifat oranı, alıcı tarafından tevkif edilecek KDV tutarı, tevkifat dahil toplam tutar ve tevkifattan sonra tahsil edilmesi gereken toplam bedel (tevkifat hariç toplam tutar). Borçlanılan miktar olarak tevkifattan sonra kalan tutar rakam ve yazı ile de yazılır. Bu fatura satıcı açısından, KDV'ye tevkifat uygulandığını belgeleyen belge niteliğini de taşır. Satırlardan biri eksikse alıcı da satıcı da beyanda zorlanır.
Beyan: alıcı ve satıcı ne yapar?
Alıcı, tevkif ettiği KDV'yi, işlemin yapıldığı tarihi kapsayan vergilendirme dönemine ait 2 No.lu KDV beyannamesiyle beyan edip öder. Beyannamenin "Kısmi Tevkifat Uygulanan İşlemlere Ait Bildirim" tablosuna matrah, KDV oranı ve tevkifat oranı yazılır; vergi tutarını program hesaplar. Alıcı ayrıca ilgili dönem 1 No.lu KDV beyannamesinde indirim hakkını kullanır.
Satıcı, işlemi 1 No.lu KDV beyannamesinin "Kısmi Tevkifat Uygulanan İşlemler" tablosuna yazar. Tevkifat nedeniyle KDV iadesi alma hakkı doğuyorsa ayrıca iade tablosuna kayıt yapar; iade istemeyen satıcı bu tabloyu boş bırakır.
Alt sınır: küçük tutarda tevkifat yok
Kısmi tevkifat kapsamındaki bir işlemin KDV dahil bedeli, işlemin yapıldığı yıl için Vergi Usul Kanunu 232. madde ile belirlenen fatura düzenleme sınırını aşmıyorsa, hesaplanan KDV tevkifata tabi tutulmaz. Sınır aşılırsa tutarın tamamı üzerinden tevkifat yapılır. Bu sınır yıla göre değiştiği için rakamı burada yazmıyoruz; güncel tutarı GİB duyurularından görebilirsiniz. Tevkifattan kaçınmak için bedeli parçalara bölmek, aynı işleme ait bedellerin toplamı dikkate alındığı için işe yaramaz; birden fazla fatura kesilerek bölündüğü tespit edilirse vergi dairesi alımların toplamına bakar.
Mal iadesinde düzeltme
Tevkifatlı bir mal teslimi sonradan iade edilirse, düzeltme yalnızca tevkifata tabi tutulmayan KDV kısmı üzerinden yapılır; alıcı, tevkif edip beyan ettiği kısım için düzeltme yapmaz. Alıcı, işlem bedeli ve tevkif edilmeyen KDV kısmını ayrıca göstererek iade amaçlı bir belge (fatura, dekont gibi) düzenler. Örneğin 500.000 TL'lik pamuk teslimi, %10 KDV ve 9/10 tevkifatla yapılmışsa ve malın beşte biri iade edilirse, düzeltilecek KDV tutarı 1.000 TL olur; tevkif edilen 45.000 TL'nin beşte biri için düzeltme gerekmez. Hizmetlerde ise düzeltme ancak hizmetten tamamen vazgeçilmesi ya da hizmetin sözleşmeye uygun yapılmaması gibi matrah değişikliği durumlarında yapılabilir.
Sık yapılan hatalar
- Alıcının hangi grupta olduğuna bakmadan tevkifat uygulamak ya da hiç uygulamamak.
- Faturada tevkifat oranı satırını yazmamak.
- Tevkifatı 1 No.lu beyannamede göstermeye çalışmak; alıcının sorumlu sıfatı 2 No.lu beyannameyle beyan edilir.
- Tutarı sınırın altına çekmek için hizmeti bölmek.
- KDV oranını değişen yıllara göre güncellememek.
VectONN bu hesapta ne yapıyor?
VectONN'un Muhasebe modülü KDV, KDV-2 tevkifat ve stopajı otomatik hesaplar; Tek Düzen Hesap Planı ile yevmiye, muavin ve defter-i kebiri aynı yerden tutar. KDV, muhtasar ve geçici vergi için beyanname hazırlığı verisi hazır olur; böylece tevkifatı siz kontrol eder, program hesaplar. Modülün ekranlarını Muhasebe sayfasında görebilirsiniz.
Kaynak: Gelir İdaresi Başkanlığı, Katma Değer Vergisi Genel Uygulama Tebliği, güncel metin (gib.gov.tr), I/C-2.1 Tevkifat Uygulaması bölümü.
Etiketler KDV tevkifatıKDV-2faturamuhasebe